Pielęgnacja pamięci o wydarzeniach wojny polsko – niemieckiej z początku XII w. była i jest ważna dla mieszkańców Głogowa. Dlatego też w tym mieście (ale też nie tylko) znajdziemy wiele miejsc upamiętniających obronę nadodrzańskiego grodu w 1109 r. oraz osób wiązanych z tym wydarzeniem.
Pomnik Dzieci Głogowskich
Znajduje się on w pobliżu Zamku Książąt Głogowskich, na pl. Jana Pawła II. Ustawiono go frontem do ul. Brama Brzostowska. Jest jednym z najokazalszych pomników w mieście. Został zbudowany ze składek społecznych zainicjowanych przez Głogowskie Towarzystwo Kultury (obecnie Towarzystwo Ziemi Głogowskiej) w okresie poprzedzającym ogłoszony przez UNESCO Międzynarodowym Roku Dziecka.
Projektantem i wykonawcą pomnika został mieszkający w Polsce, rzeźbiarz bułgarski Dymitr Petrov Vacev. Do budowy tego monumentu artysta użył dolnośląskich granitów i marmuru w jasnoszarym kolorze.
Pomnik składa się z czterech zasadniczych części ustawionych na ogromnym podeście ułożonym z prostokątnych, szczelnie spojonych, granitowych płyt. Na czworoboczną platformę prowadzą schody: trzy od frontu, siedem od tyłu i jedenaście stopni od strony zamku. Szerokie obrzeża schodów z przodu i z tyłu pomnika przechodzą, na krawędzi płyty, w siedziska. Boczne krawędzie podestu są obramowane opadającym skośnie nasypem ziemnym, obsadzonym ozdobnymi krzewami. Główny akcent pomnika przedstawia - a raczej symbolizuje - ramię machiny oblężniczej z przywiązanymi do niego dziećmi. Umocowany w prawym, tylnym narożu podest wznosi się ukośnie nad całością kompozycji. Po prawej stronie, z przodu, artysta umieścił płytę na której został umieszczony napis. Jest to cytat z kroniki Galla Anonima - odpowiedź Bolesława Krzywoustego na propozycję poddania grodu w roku 1109. Po prawej stronie widzimy tekst w oryginalnej wersji łacińskiej, na lewej w polskim tłumaczeniu :
| "LEPIEJ BĘDZIE I ZASZCZYTNIEJ JEŚLI ZARÓWNO MIESZCZANIE JAK ZAKŁADNICY ZGINĄ OD MIECZA ZA OJCZYZNĘ NIŻ GDYBY KUPUJĄC ZHAŃBIONY ŻYWOT ZA CENĘ PODDANIA GRODU MIELI SŁUŻYĆ OBCYM" |
„ESSE MELUSET HONESTIUS ET CIVES ET OBSIDES GLADIO PRO PATRIA MORITUROS QUM FACTA REDITIONE VITAM INHONESTAM REDIMENTES ALIENIS GENTIBUS SERVITUROS GALL Ks. III.” |
Z tyłu za tablicą została umieszczona podpórka pod wieńce, w formie opartego o podstawę, nierównoramiennego daszka - pulpitu z dwu marmurowych płyt.
Czwartym elementem pomnika jest metalowa misa znicza, w kwadratowej obudowie z kamienia, ustawiona po drugiej, w stosunku do tablicy, stronie podestu. Na przedniej, powtórzony także na tylnej, górnej krawędzi obudowy, znajduje się ułożony z marmurowych liter, napis “DZIECIOM GŁOGOWA”, na bocznych krawędziach - “1109”.
Pomnik, pomimo symboliki nawiązującej do wydarzeń z roku 1109, jest poświęcony wszystkim dzieciom, którym cierpienie i śmierć niosły wojny, zwłaszcza II wojna światowa.
Uroczyste odsłonięcie pomnika w dniu 1. 09. 1979 r. było częścią ogólnokrajowej manifestacji w 40 rocznicę wybuchu II wojny światowej oraz lokalnie 870 rocznicy obrony Głogowa.
Głaz z tablicą poświęconą obronie Głogowa w 1109 r.
Głaz stoi na placyku przed fontannami na pl. Jana z Głogowa tyłem do ul. Poczdamskiej. W górnej części frontowej ściany kamienia umieszczono czarną, marmurową tablicę z następującym tekstem:
“W Upamiętnieniu Bohaterskiej
Obrony Głogowa 1109 r.
i walk wyzwoleńczych, które
doprowadziły do powrotu
naszego miasta do macierzy.
Społeczeństwo
miasta w sierpniu 1959 r.”
Ciekawostką jest fakt, że kamień został ustawiony na fundamentach poniemieckiego pomnika Fryderyka Wielkiego – niezły paradoks.
Wiele lat temu płyta na pomniku uległa uszkodzeniu. Dlatego też ostatnio przy okazji rewitalizacji fontann i ich otoczenia na pl. Jana z Głogowa wykonano kopię tablicy z identycznym napisem, zastępując tą popękaną.
Płyty pamiątkowe
Również podczas obchodów 850-tej rocznicy obrony Głogowa ufundowano dwie tablice pamiątkowe.
Pierwsza z nich znajduje się na prawo od głównego wejścia budynku I Liceum Ogólnokształcącego. Wryto na niej napis o treści:
„W 850-rocznicę
Bohaterskiej obrony Głogowa
Nadaje się szkole imię
Bolesława Krzywoustego
Sierpień 1959 r.”
Wewnątrz szkoły, na parterze, znajduje się też płaskorzeźba przedstawiająca wyobrażenie patrona placówki oraz obraz.
Nieopodal I LO na budynku dawnej Szkoły Podstawowej nr 1 (obecnie Gimnazjum nr 1) również umieszczono tablicę. Znajduje się ona na prawo od dawnego głównego wejścia do budynku – drzwi w tym miejscu są obecnie zamknięte na stałe. Tablica wykonana identyczna jak ta na budynku Liceum nosi napis:
„W 850 rocznicę
Bohaterskiej obrony Głogowa
Nadaje się szkole imię
Dzieci Głogowskich
Sierpień 1959 r.”
Tablicą związaną z wydarzeniami roku 1109 jest płaskorzeźba upamiętniająca nadanie Bibliotece Publicznej w Głogowie imienia Galla Anonima. Umieszczoną ją na lewej ścianie (patrząc od zewnątrz) przedsionka wejściowego.
Nazwy ulic
Upamiętnieniem obrony Głogowa w 1109 r. są też nazwy kilku ulic w naszym mieście. Na wschód od kolegiaty znajduje się ulica Dzieci Głogowskich, które miały właśnie polec w tych okolicach. Na północ od wspomnianej świątyni, znajduje się ulica nosząca miano Grodzisko. Nie upamiętnia ona bezpośrednio wojnę na początku XII w. lecz gród głogowski, który właśnie był oblegany.
Oczywiście nazwami ulic uhonorowano kilka postaci związanych z walkami w 1109 r. Na wschód od ronda Konstytucji 3 Maja znajduje się ul. Bolesława Krzywoustego. Jest to też południowa granica Starego Miasta. Również nazwami ulic upamiętniono kronikarzy, którzy wspominali w swych księgach obronę Głogowa. Ulica Galla Anonima znajduje się na osiedlu Piastów Śląskich III – na zachód od ul. Królowej Jadwigi. Kolejni dziejopisarze „mają” swoje ulice na osiedlu Chrobry. Tam znajdziemy prostopadłe do ul. Fryderyka Chopina ul. Wincentego Kadłubka oraz Jana Długosza.
Drzwi w kolegiacie
Najmłodszym elementem upamiętniającym wydarzenia w Głogowie w 1109 r. są północne drzwi w nawie kolegiaty. Całe skrzydło zostało odlane z brązu i zostało ozdobione płaskorzeźbami. W górnej części umieszczono wizerunek papieża Jana Pawła II z symbolami związanymi z tą osobą (herb i róża papieska). Poniżej rzeźbiarz umieścił swoją wizję oblężenia grodu głogowskiego oraz datę „1109”. Drzwi zostały ufundowane przez Lilianę i Jerzego Skrzypczaków a wykonane w pracowni profesora Czesława Dźwigaja.
Pomnik „zamiejscowy”
Głogów i wojna w 1109 r. zostały też upamiętnione w mieście oddalonym o 90 km od naszego miasta. W 1959 r. ufundowano głaz z tablicą pamiątkową w Krośnie Odrzańskim. Monument ustawiono w pobliżu mostu nad odrą, na zachód od ul. Ariańskiej. Na tablicy wyryto napis:
„… mielibyśmy się za niewiasty,
a nie za mężów, gdybyśmy
wolności swej nie bronili…
/Gall/
W 850tą ROCZNICĘ WALK
BOLESŁAWA KRZYWOUSTEGO
W OBRONIE POLSKOŚCI NADODRZA
Społeczeństwo Ziemi Krośnieńskiej
KROSNO GŁOGÓW
BYTOM PSIE POLE”
Po obu stronach płyty umieszczono pionowo zapisane daty
„1109” oraz „1959”
Miejsce (miasto) w którym ustawiono pamiątkowy głaz nie jest oczywiście przypadkowe. Właśnie Krosno Odrzańskie było pierwszym ośrodkiem, w granicach ówczesnej Polski, gdzie odbyła się koncentracja wojsk agresora w 1109 r.
Opracował: Paweł Łachowski
