Podczas kampanii wojennej w 1109 r. pod Głogowem wraz z wojskami polskimi, niemieckimi i czeskimi zjawiło się też kilka postaci, które pozostawiły swój indywidualny ślad w historii.
Pierwszą z nich jest oczywiście wódz wojsk polskich:
WODZOWIE
Bolesław III Krzywousty (urodzony 20. 08. 1086, zmarły 28. 10. 1138) – książę Małopolski, Śląska, dzielnicy sandomierskiej w latach 1102-1107, książę Polski w latach 1107-1138 z dynastii Piastów. Syn Władysława I Hermana i Judyty czeskiej, córki króla Czech Wratysława II. Żonaty z córką księcia kijowskiego Świętopełka II, Zbysławą, a potem (1113 r.) z córką hrabiego Henryka z Bergu, Salomeą. Ojciec książąt: Władysława II Wygnańca, Bolesława IV Kędzierzawego, Mieszka III Starego, Henryka Sandomierskiego i Kazimierza II Sprawiedliwego. Bolesław Krzywousty został uznany przez historiografię, jako obrońca średniowiecznej Polski, m.in. właśnie dzięki bohaterskim zmaganiom z 1109 przy obronie Głogowa. Przywrócił polskie panowanie nad Pomorzem Gdańskim, ziemią lubuską i podporządkował Księstwu Polskiemu Pomorze Zachodnie aż po Rugię.
Już jako dziecko wciągnięty przez możnowładców do walki z ojcem, który zmuszony został w 1099 r. dokonać podziału państwa między Bolesława i jego starszego brata przyrodniego, Zbigniewa. Po śmierci Władysława Hermana w 1102 r. bracia podzielili między siebie ostatecznie państwo na równorzędnych zasadach, tak że Zbigniew otrzymał Wielkopolskę i Mazowsze, a Bolesław Małopolskę i Śląsk. W latach 1106-1107 doszło do konfrontacji między Bolesławem, a Zbigniewem. Krzywousty bez trudu zajął większą część kraju i został niepodzielnym władcą Polski, a Zbigniew mógł z nadania brata rządzić jedynie na Mazowszu. Zimą 1108 r. Krzywousty zaatakował jednak brata pod pretekstem nieudzielenia przez tamtego pomocy w wojnie z Pomorzanami i pokonał jego wojska. Zbigniew udał się do Niemiec, szukając tam pomocy. W 1109 r. ruszyła na Polskę nieudana wyprawa władcy niemiec Henryka V. Jednak rok później Zbigniew wrócił do kraju, lecz oskarżany o chęć zamordowania brata, został przez niego oślepiony i wkrótce zmarł. Pod naciskiem duchowieństwa Bolesław odbył pokutną pielgrzymkę na Węgry i do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie. Następne lata panowania Bolesława upłynęły pod znakiem ekspansji na Pomorze Gdańskie, opanowane ostatecznie w 1119 r., i Zachodnie, zajęte w 1122 r., nie udała się natomiast próba podporządkowania Prus. W latach 1124-28 z inicjatywy Bolesława udał się dwukrotnie na Pomorze biskup Otton z Bambergu celem zorganizowania tam akcji misyjnej. Pod koniec panowania Krzywousty dążył do umocnienia swej pozycji względem Niemiec i Czech, zawierając sojusz z Danią i próbując osadzić na tronie węgierskim swego poplecznika. W latach 1132-34 Czesi dwukrotnie spustoszyli jednak Śląsk, a w 1135 r. Bolesław złożył w Merseburgu cesarzowi Lotarowi hołd i trybut z Pomorza Zachodniego i Rugii. Umierając, pozostawiał pięciu synów i chcąc zapobiec rozbiciu państwa, podzielił w swym testamencie Polskę na dziedziczne dzielnice, w tym jedną senioralną. Pochowany został w katedrze w Płocku.
Przeciwnikami Bolesława w wojnie byli:
Henryk V [niem. Heinrich V. ] (urodzony prawdopodobnie 11. 08. 1081 r. – zmarły 23. 05. 1125 r. w Utrechcie), król niemiecki w latach 1105-1125, cesarz rzymski 1111-1125, syn Henryka IV, doszedł do władzy w wyniku udanego buntu przeciwko ojcu. Był on ostatnim z dynastii salickiej zwaną też frankońską. Określany jest osobą, która była opętana dążeniem do władzy, używając często do jej powiększania przemocy. Henryk V w 1114 ożenił się z Matyldą, córką Henryka I, króla Anglii. Para cesarska nie miała dzieci, aczkolwiek kronikarz Hermann z Tournai zapisał, że cesarzowa urodziła dziecko, które żyło tylko kilka chwil. W 1099 r. został koronowany królem niemieckim, rzeczywiste rządy objął w 1105 r. W 1109 r. zorganizował wyprawę przeciwko Polsce, aby wymusić podział tego kraju. Pretekstem tej wyprawy mała być obrona praw wypędzonego brata przyrodniego Bolesława Krzywoustego – Zbigniewa. Zamiar się nie powiódł: najpierw nie udało mu się zająć Bytomia Odrzańskiego, następnie poniósł klęskę w oblężeniu Głogowa, po czym odstąpił na południe w kierunku Wrocławia (porażka, jaką tam poniósł stała się później zalążkiem wincentyńskiej legendy o bitwie na Psim Polu), a potem na wschód pod Kraków, również bez powodzenia. W 1110 r. udzielił wsparcia Władysławowi I w staraniach o tron czeski. Henryk V kontynuował też politykę ojca w walce z Watykanem o inwestyturę, zakończoną podpisaniem z papieżem Kalikstem II konkordatem w Wormacji (1122 r.). Jako ostatni z monarchów (po królach francuskim i angielskim) podpisał kompromis z papiestwem , dając Kościołowi prawo przeprowadzania swobodnego wyboru biskupa wg prawa kanonicznego, jednak w obecności cesarza.
Świętopełk II [cz. Svatopluk Olomoucký] (data jego urodzin nie jest znana, zmarł 21. 09. 1109 r.) - książę Czech pochodził z ołomunieckiej linii dynastii Przemyślidów. Panował w latach 1107-1109. Świętopełk był starszym synem Ottona I Pięknego, księcia ołomunieckiego, i jego żony Eufemii. Jego wujem był król Wratysław II. Z nieznaną z imienia żoną Świętopełk miał syna Wacława Henryka (1107/8 - 1130). W 1103 r. wspólnie z księciem Borzywojem II Świętopełk uczestniczył w wyprawie na Polskę. Dwa lata później podjął nieudaną próbę obalenia Borzywoja II. W 1107 r. dzięki wyprawie Bolesława Krzywoustego i króla węgierskiego Kolomana, przeciw Czechom - Świętopełk został osadzony na tronie praskim 14. 05. 1107 r.
W 1108 r., książę Świętopełk uczestniczył, w niemiecko-czeskim najeździe na Węgry, co spowodowało agresję ze strony Bolesława Krzywoustego na Czechy. Polska wyprawa na ten kraj była także związana z brakiem wypełnienia przez Świętopełka układu, w którym zobowiązywał się do zwrotu przez Czechów, zagarniętych grodów na Śląsku (m.in. Racibórza Kamieńca, Koźla). Próba zdetronizowania jego przez polskiego księcia i osadzeniu na jego miejscu Borzywoja II - nie przyniosły jednak skutku. W 1109 r. wspomagał króla niemieckiego Henryka V w walkach z Polską. Z rozkazu Świętopełka doszło do ostatecznej rozprawy z możnowładczym rodem Wrszowców. Najprawdopodobniej w akcie zemsty został przez jednego nich zamordowany. Wielce prawdopodobnym jest to, iż zabójstwo miało miejsce w okolicach Głogowa.
Zbigniew (urodził się po 1070 r. – zmarł po 1114 r.), syn Władysława I Hermana, brat przyrodni Bolesława III Krzywoustego, książę polski w latach 1102-1107. Początkowo przeznaczony na następcę tronu, jednak gdy urodził się Bolesław, sytuacja uległa znaczącej zmianie. Otóż Zbigniew był synem Przecławy. Ta mimo że pochodziła z możnej linii Prawdziców, nie należała do rodu książęcego, a ślub Przecławy i Hermana odbył się tylko w obrządku słowiańskim, co dawało podstawy możnym do odrzucenia go jako prawowitego syna (sam Anonim nazywa go „synem nałożnicy”). Kilka lat później, za sprawą wojewody Sieciecha, wysłany został do klasztoru w Kwedlinburgu. W 1093 r. powrócił za namową rycerstwa buntującego się przeciw Władysławowi Hermanowi i rządom Sieciecha. Po krótkich walkach otrzymał we władanie Śląsk. Wkrótce wypędzony ze swej dzielnicy przez Sieciecha, ostatecznie został pokonany w bitwie nad jeziorem Gopło i uwięziony w jednym z grodów wojewody.
Uwolniony 1097 r. dzięki wstawiennictwu możnowładztwa, otrzymał we władanie Wielkopolskę i Kujawy oraz uznany został przez ojca za następcę tronu. Jego bratu Bolesławowi przypadł Śląsk i Małopolska. Władysław Herman zatrzymał dla siebie Mazowsze. Wojewoda Sieciech, przeciwny temu podziałowi, został pokonany przez obu braci i wygnany z kraju. Po śmierci Władysława Hermana (1102) Zbigniew objął Mazowsze. Na skutek różnic w polityce wobec Czech i Pomorza, podjął wojnę z bratem Bolesławem. W 1106 r. został zaatakowany i pokonany przez Bolesława, wspomaganego przez posiłki wojsk ruskich i węgierskich, otrzymał w lenno Mazowsze. W 1107 r. doszło do ponownego konfliktu między braćmi, Zbigniew kolejny raz pokonany, opuścił swoje ziemie i udał się po pomoc na dwór czeski oraz niemiecki. W 1109 r. doszło do wyprawy interwencyjnej króla niemieckiego Henryka V i Świętopełka czeskiego, która zakończyła się zwycięstwem Bolesława. Jednak mimo wszystko przebywający na dworze cesarskim Zbigniew otrzymał od Bolesława propozycję powrotu do Polski i objęcia we władanie kilku grodów. Lecz po powrocie w 1112 r. , został oskarżony o zdradę uwięziony i oślepiony.
RYCERZE
Jan Częsty z rodu Wrszowców. Według jednych kronik był on skutecznym zamachowcem księcia Świętopełka, według innych był on tylko inicjatorem tej zbrodni. O jego rodzie wiemy, iż Wrszowcy znani też jako Werszowcy (czes. Vršovci) byli czeskimi możnowładcami z X-XII w. Posiadali swe domeny w północnych Czechach wokół Litomierzyc. W 995 r. aktywnie uczestniczyli w wyniszczeniu Sławnikowiców, prawdopodobnie w zemście za rzucenie na nich klątwy przez świętego Wojciecha. Wiele wskazuje, że przejęli po nich także Libice. Początkowo powiązani i skoligaceni z Przemyślidami, wraz ze wzrostem potęgi rodu zaczęli z nimi rywalizować. Sprzymierzeni z młodszymi braćmi Bolesława II Rudego doprowadzili do usunięcia go z tronu w 1003 r., co spowodowało interwencję w Czechach Bolesława Chrobrego. Część rodu została wymordowana przez Rudego, część jednak utrzymała wysokie stanowiska w państwie, być może dlatego, że z rodu Wrszowców pochodziła żona księcia. Do ponownej eskalacji waśni doszło po zjednoczeniu Czech przez Brzetysława II, który wypędził przywódców rodu. Spiskując doprowadzili oni do zamordowania Brzetysława w 1100 r. Schronili się w Polsce - głównie na Śląsku, gdzie szybko się spolonizowali.
Ostateczny upadek rodu w Czechach nastąpił w 1108 r., gdy Świętopełk II wygubił pozostałych Wrszowców za rzekomą zdradę. Niedobitki uszły na Śląsk i na Węgry. Z tego rodu miała się wywodzić linia polskiej szlachty herbu Rawicz, gdzie według z legend herbowych znajdujący się w ich klejnocie niedźwiedź pochodził od miana Wrszowcy (łac. Vrsines = Ursines) i stąd symbol niedźwiedzia (łac. Ursus). Innym polskim rodem wywodzącym się z Wrszowców, a konkretnie Jana zabójcy Świętopełka miała być linia pieczętująca się herbem Oksza. Potwierdzeniem tego jest to, iż wieś Siemkowice (wymieniona w kronice Marcina Bielskiego – jako nagroda za męstwo Jana Wrszowca) należały do Siemkowskich herbu Oksza. Według innego źródła - Annales Pegavienses zabójcą Świętopełka miał być rycerz Wiprecht z Goitzsch, który chciał zwolnić tron czeski dla swego szwagra Borzywoja. Gall Anonim twierdzi natomiast, iż był to jeden z mało znaczących wojów – nie podając jego imienia.
Skarbimir (Skarbek) herbu Abdank (Habdank). W czasach wojny w 1109 r. udał się on z poselstwem w imieniu Bolesława Krzywoustego do Henryka V. Niemiecki władca, chcąc zaimponować polskiemu delegatowi bogactwem, pokazał mu wielkie skrzynie pełne złota. Skarbek zdjął wówczas z palca pierścień i ze słowami „Idź złoto do złota. My Polacy bardziej się w żelazie kochamy i żelazem bronić będziemy” i wrzucił go do cesarskiego skarbca. Zaskoczonemu cesarzowi nie pozostało nic innego jak powiedzieć „Hab Dank” (co w wolnym tłumaczeniu znaczy – „dziękuję”). Słowa te stały się nowym zawołaniem rodu, przez co zmieniono pierwotną nazwę herbu ze Skarbek (wcześniej Skuba lub Skubów) na Abdank. Oczywiście zupełnie innych legend herbowych związanych z pochodzeniem herbu i rodu Abdank jest więcej.
Najbardziej legendarną postacią jest Piotr herbu Łodzia, który miał być kasztelanem i obrońcą grodu Głogów w 1109 r. Postać tą wymieniają niektóre z dawnych herbarzy polskich i nawet niemieckich. Ich autorzy powoływali się przy tym na Cureusa – jednak w jego dziełach takich zapisków nie ma.
oprac. Paweł Łachowski
